Luận án tiến sĩ cơ chế bảo đảm quyền lập hội - TS. Nguyễn Thị Nữ

Quyền lập hội là quyền tự nguyện thành lập tổ chức. Công dân có quyền tham gia các hội theo ý nguyện. Quyền này không bị hạn chế trừ trường hợp luật định. Tự do lập hội bao gồm quyền thành lập, tham gia, rút khỏi hội. Hội là tổ chức xã hội tự nguyện, phi lợi nhuận. Thành viên hội có mục đích, lợi ích chung hợp pháp. Quyền lập hội gắn với quyền tự do kết hợp. Hiến pháp 2013 quy định rõ ràng về quyền này. Luật Hội 2015 cụ thể hóa các quy định hiến định. Quyền lập hội là biểu hiện của dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Quyền tự do lập hội thúc đẩy phát triển xã hội dân sự. Công dân tham gia quản lý nhà nước, xã hội qua các hội. Tổ chức xã hội giám sát hoạt động quyền lực công. Các hội đóng góp vào phát triển kinh tế, văn hóa. Quyền lập hội bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tổ chức phi chính phủ hỗ trợ nhà nước thực hiện chính sách xã hội. Đoàn thể nhân dân kết nối nhà nước với nhân dân. Quyền này tạo môi trường cho sự sáng tạo, đổi mới. Xã hội đa dạng, phong phú hơn nhờ các hội.

Hiến pháp 2013 là cơ sở pháp lý cao nhất. Điều 25 Hiến pháp ghi nhận quyền lập hội. Luật Hội 2015 quy định chi tiết về thành lập, hoạt động hội. Các văn bản hướng dẫn cụ thể hóa quy định của luật. Pháp luật đảm bảo quyền lập hội trong khuôn khổ luật định. Nhà nước không can thiệp trái pháp luật vào hoạt động hội. Hội hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản. Pháp luật quy định trách nhiệm của hội với xã hội. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý về hội.

Người thành lập chuẩn bị hồ sơ theo quy định. Hồ sơ gồm đơn đề nghị, dự thảo điều lệ hội. Danh sách thành viên sáng lập kèm lý lịch. Văn bản cam kết về trụ sở, tài chính. Nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền theo địa bàn. Cơ quan tiếp nhận kiểm tra tính hợp lệ hồ sơ. Thời hạn xử lý không quá 45 ngày làm việc. Cơ quan trả lời bằng văn bản nếu từ chối. Lý do từ chối phải rõ ràng, cụ thể. Hội được hoạt động sau khi có giấy đăng ký.

Hội phải có tối thiểu số thành viên theo luật định. Mục đích thành lập phù hợp với quy định pháp luật. Điều lệ hội không trái với pháp luật. Thành viên sáng lập đủ năng lực hành vi dân sự. Không có tiền án, tiền sự về tội xâm phạm an ninh quốc gia. Trụ sở hội ổn định, đủ điều kiện hoạt động. Tài chính minh bạch, có nguồn hợp pháp. Tên hội phản ánh đúng mục đích, hoạt động. Không vi phạm thuần phong mỹ tục. Cơ quan có thẩm quyền thẩm định đầy đủ các điều kiện.

Bộ Nội vụ là cơ quan quản lý nhà nước về hội. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý hội địa phương. Sở Nội vụ giúp UBND tỉnh thực hiện quản lý. Cơ quan quản lý tiếp nhận, xử lý hồ sơ đăng ký. Thanh tra, kiểm tra hoạt động của hội theo định kỳ. Xử lý vi phạm của hội theo thẩm quyền. Hướng dẫn, hỗ trợ hội hoạt động đúng pháp luật. Tổng hợp, báo cáo tình hình hoạt động hội. Phối hợp với cơ quan liên quan quản lý hội. Đảm bảo quyền lập hội của công dân.

Hiến pháp 2013 là văn bản pháp lý cao nhất. Luật Hội 2015 quy định chi tiết về quyền lập hội. Các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Hội. Thông tư quy định cụ thể thủ tục hành chính. Pháp luật liên quan bảo vệ quyền và lợi ích hội. Văn bản pháp luật cần nhất quán, đồng bộ. Quy định rõ ràng quyền, nghĩa vụ của hội. Pháp luật bảo đảm tính công khai, minh bạch. Sửa đổi, bổ sung pháp luật theo yêu cầu thực tiễn. Pháp luật phù hợp với cam kết quốc tế.

Quốc hội giám sát việc thực hiện quyền lập hội. Chính phủ chỉ đạo quản lý nhà nước về hội. Bộ Nội vụ là cơ quan đầu mối quản lý hội. UBND các cấp quản lý hội trên địa bàn. Tòa án giải quyết tranh chấp liên quan đến hội. Viện kiểm sát giám sát việc tuân thủ pháp luật. Thanh tra nhà nước kiểm tra hoạt động hội. Mặt trận Tổ quốc giám sát xã hội. Các thiết chế phối hợp chặt chẽ, hiệu quả. Đảm bảo quyền lập hội được thực hiện đầy đủ.

Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền lập hội. Đơn giản hóa thủ tục hành chính về hội. Công khai quy trình, hồ sơ đăng ký thành lập. Hỗ trợ, tư vấn cho công dân thành lập hội. Tạo điều kiện về tài chính, cơ sở vật chất. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý hội. Giám sát, thanh tra định kỳ và đột xuất. Xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật. Khuyến khích hội tự quản, tự chịu trách nhiệm. Tôn trọng quyền tự chủ của hội trong khuôn khổ pháp luật.

Hệ thống pháp luật về hội từng bước hoàn thiện. Luật Hội 2015 tạo cơ sở pháp lý vững chắc. Quy trình đăng ký thành lập được quy định rõ ràng. Số lượng hội đăng ký tăng qua các năm. Các hội hoạt động hiệu quả trong nhiều lĩnh vực. Tổ chức xã hội tham gia giám sát chính sách. Đoàn thể nhân dân đại diện, bảo vệ quyền lợi thành viên. Nhà nước tạo điều kiện cho hoạt động hội. Hợp tác quốc tế về hội phát triển. Ý thức về quyền lập hội của công dân nâng cao.

Thủ tục đăng ký thành lập hội còn rườm rà. Thời gian xử lý hồ sơ chưa đáp ứng yêu cầu. Một số quy định pháp luật chưa rõ ràng. Cơ chế giám sát hoạt động hội chưa chặt chẽ. Năng lực cán bộ quản lý hội còn hạn chế. Hội thiếu nguồn lực tài chính, nhân lực. Phối hợp giữa các cơ quan quản lý chưa tốt. Công dân chưa hiểu rõ quyền lập hội. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật chưa hiệu quả. Một số hội hoạt động không đúng mục đích.

Nhận thức về quyền lập hội chưa đầy đủ. Pháp luật về hội còn bất cập, chồng chéo. Cơ chế quản lý nhà nước chưa phù hợp. Nguồn lực cho quản lý hội còn thiếu. Đào tạo cán bộ quản lý chưa chuyên sâu. Công dân thiếu thông tin về quyền lập hội. Thủ tục hành chính chưa được cải cách triệt để. Giám sát xã hội đối với hội chưa mạnh. Phối hợp giữa các cơ quan chưa đồng bộ. Điều kiện kinh tế, xã hội còn khó khăn.

Rà soát, sửa đổi Luật Hội 2015. Bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ của hội. Quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm cơ quan quản lý. Đơn giản hóa điều kiện, thủ tục thành lập hội. Công khai, minh bạch quy trình xử lý hồ sơ. Quy định cụ thể về tài chính, tài sản hội. Bảo đảm quyền tự chủ của hội. Tăng cường chế tài xử lý vi phạm. Hài hòa hóa pháp luật với cam kết quốc tế. Ban hành văn bản hướng dẫn kịp thời.

Áp dụng cơ chế một cửa, một cửa liên thông. Tiếp nhận hồ sơ trực tuyến qua cổng dịch vụ công. Rút ngắn thời gian xử lý xuống 30 ngày. Công khai quy trình, biểu mẫu trên website. Hướng dẫn công dân chuẩn bị hồ sơ đầy đủ. Giảm số lượng giấy tờ trong hồ sơ. Không yêu cầu giấy tờ không cần thiết. Thông báo kết quả qua nhiều hình thức. Tiếp nhận, giải quyết phản ánh, kiến nghị. Đánh giá, cải tiến quy trình thường xuyên.

Tuyên truyền rộng rãi về quyền lập hội. Phổ biến pháp luật qua phương tiện truyền thông. Tổ chức tập huấn, hội thảo cho công dân. Đưa nội dung quyền lập hội vào giáo dục. Khuyến khích nghiên cứu, trao đổi về hội. Tôn vinh các hội hoạt động hiệu quả. Phê phán hành vi vi phạm quyền lập hội. Tạo diễn đàn cho hội chia sẻ kinh nghiệm. Nâng cao ý thức trách nhiệm của hội. Xây dựng văn hóa tôn trọng quyền lập hội.

Mỹ có truyền thống tôn trọng quyền lập hội. Hiến pháp Mỹ bảo vệ quyền tự do kết hợp. Thủ tục thành lập hội rất đơn giản. Hội tự đăng ký, không cần giấy phép. Nhà nước không can thiệp vào hoạt động hội. Pháp có hệ thống pháp luật về hội rõ ràng. Luật 1901 quy định về hội phi lợi nhuận. Đức có cơ chế quản lý hội chặt chẽ. Nhật Bản khuyến khích phát triển tổ chức xã hội. Các nước đều tôn trọng quyền tự chủ hội.

Thái Lan có Luật Hội rõ ràng, dễ thực hiện. Thủ tục đăng ký đơn giản, không phức tạp. Indonesia khuyến khích phát triển tổ chức xã hội. Philippines có nhiều hội hoạt động hiệu quả. Malaysia cải cách pháp luật về hội. Ấn Độ có truyền thống tổ chức xã hội phong phú. Các nước ASEAN hợp tác về phát triển hội. Học hỏi kinh nghiệm phù hợp điều kiện Việt Nam. Tránh áp dụng máy móc mô hình nước ngoài. Kết hợp đặc thù văn hóa, chính trị, xã hội.

Cần hoàn thiện pháp luật theo hướng đơn giản. Tôn trọng quyền tự chủ, tự quản của hội. Giảm thiểu can thiệp hành chính không cần thiết. Tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động hội. Tăng cường giám sát bằng pháp luật, không tùy tiện. Khuyến khích tổ chức xã hội tham gia phát triển. Đào tạo cán bộ quản lý chuyên nghiệp. Ứng dụng công nghệ trong quản lý hội. Phát huy vai trò giám sát của xã hội. Xây dựng cơ chế phù hợp với điều kiện Việt Nam.