Luận án tiến sĩ phát triển giống lúa chống chịu mặn ĐBSCL - Ngô Đình Thức

Đồng bằng sông Cửu Long đối mặt với thách thức xâm nhập mặn nghiêm trọng. Diện tích đất bị mặn hóa lên đến 2,1 triệu hecta. Đất trồng lúa bị ảnh hưởng chiếm 700.000 hecta. Biến đổi khí hậu ĐBSCL làm tình hình trầm trọng hơn. Nước biển dâng và hạn hán kéo dài gia tăng độ mặn. Nông dân gặp khó khăn trong canh tác lúa truyền thống.

Phát triển giống lúa chống chịu mặn là giải pháp bền vững. Cây trồng chịu mặn giúp duy trì sản xuất trong điều kiện bất lợi. Giống lúa thích ứng phèn mặn tăng năng suất vùng khó khăn. Nghiên cứu tập trung tìm giống có khả năng chống chịu cao. Mục tiêu cải thiện thu nhập nông dân vùng nhiễm mặn.

Đánh giá 172 giống lúa qua nhiều giai đoạn sinh trưởng. Thử nghiệm nảy mầm với dung dịch NaCl 1,5%. Giai đoạn mạ sử dụng độ mặn EC=12 dS/m. Thí nghiệm thực địa tiến hành tại 7 địa điểm khác nhau. Độ pH dao động từ 4,76 và EC khoảng 4,23 dS/m. Đánh giá khả năng thích ứng cả vụ mưa và vụ khô.

Tám giống truyền thống đạt điểm chịu mặn cao nhất (điểm 3). Nang Quốc Đỏ thể hiện khả năng nảy mầm tốt trong môi trường mặn. Cành Nông Lùn và Rồng Xanh chịu mặn ở giai đoạn mạ. Đốc Phụng, Nhớ Đỏ phát triển ổn định trong điều kiện EC cao. Tam Vượt, Tràng Điệp và TD2 duy trì sinh trưởng khi độ mặn tăng. Các giống này tương đương Pokkali - chuẩn quốc tế về lúa chịu mặn.

Hai mươi lăm giống truyền thống đạt mức chịu mặn trung bình. Mồng Chim Rơi, Sóc Sồ, Ba Chúc có khả năng thích ứng tốt. Thần Nông Mùa, Một Bụi Vàng, Nàng Thuốc chịu được độ mặn vừa phải. Khao Dawk Mali, Lùn Cần, Tiểu Rùng thích hợp vùng mặn nhẹ. Ba Khiếu, Mười Lúa, Tai Nguyên phát triển ổn định. Cá Dứng Phện, Nàng Sớm Rạn, Nếp Bồ Giếng có tiềm năng chọn giống.

Giống lúa truyền thống chứa đựng nguồn gen chịu mặn quý báu. Các giống này thích nghi qua nhiều thế hệ trong môi trường khắc nghiệt. Gen chịu mặn có thể chuyển sang giống năng suất cao. Bảo tồn giống địa phương góp phần đa dạng sinh học. Nghiên cứu phân tử giúp xác định gen chịu mặn cụ thể.

Mười giống thuộc nhóm Ao và A1 chịu mặn mức trung bình. PSBRc 86 và PSBRc 88 từ Philippines thích ứng tốt. IR 56381 của IRRI có khả năng chịu mặn ổn định. OM 2395-165 và TXDB 93 là giống Việt Nam triển vọng. PSBRc 4, OM 2517, OM 1490 cho năng suất cao vùng mặn. PSBRc 84 và PSBRc 50 phát triển tốt cả hai vụ.

Bảy giống nhóm A2 thể hiện khả năng thích ứng rộng. OM 3242-49 và CM 42-94 chịu mặn tốt ở nhiều vùng. IR 64 - giống phổ biến - chịu được độ mặn trung bình. OM 576 và TXDB-83 phát triển ổn định vùng nhiễm mặn. ML 48 và NTCĐ-ĐB 5 thích hợp cả vụ mưa lẫn khô. Các giống này trồng được tại 7 địa điểm thí nghiệm.

Giống năng suất cao chịu mặn đáp ứng nhu cầu sản xuất. Nông dân có thể duy trì năng suất trong điều kiện bất lợi. Độ mặn đất trồng lúa không còn là rào cản lớn. Các giống này giúp tăng thu nhập vùng khó khăn. Mở rộng diện tích canh tác lúa vùng ven biển.

OM 3536 là giống lúa thơm chịu mặn triển vọng. ST2 và ST3 kết hợp hương thơm đặc trưng với chịu mặn. DS2001 cho năng suất cao trong điều kiện độ mặn vừa. OM 2822-1 thích ứng tốt với đất phèn mặn. Các giống này có chất lượng gạo cao cấp. Giá trị kinh tế tốt hơn lúa thường.

TXDB-93 phát triển ổn định ở 7 địa điểm thí nghiệm. VD20 chịu được độ mặn EC=12 dS/m giai đoạn mạ. Hai giống này cho năng suất cao cả vụ mưa và khô. Thích ứng rộng với nhiều mức độ mặn khác nhau. Chất lượng gạo thơm đáp ứng thị trường xuất khẩu.

Kloong Luang có nguồn gốc từ Thái Lan. Giống này kết hợp hương thơm đặc trưng với chịu mặn. Phát triển tốt trong điều kiện xâm nhập mặn đồng bằng sông Cửu Long. Chất lượng gạo cao, được thị trường ưa chuộng. Mở rộng khả năng trồng lúa thơm vùng ven biển.

Một Bụi Đỏ thể hiện khả năng chịu mặn xuất sắc. Giống này đạt điểm 3 - tương đương Pokkali. OM 1352-5 chịu được độ mặn cao ở mọi giai đoạn. Hai giống này phát triển tốt khi EC lên đến 12 dS/m. Thích hợp trồng vùng xâm nhập mặn nghiêm trọng. Tiềm năng mở rộng diện tích đất nhiễm mặn nặng.

OM 1849, OM 1346, OM 1348-9 chịu mặn mức trung bình. Các giống này thích ứng với độ mặn đất trồng lúa vừa phải. Phát triển ổn định tại 7 địa điểm thí nghiệm khác nhau. Cho năng suất chấp nhận được trong điều kiện bất lợi. Thời gian sinh trưởng dài phù hợp lịch thời vụ.

VNM 97-2 và VNM 21-3 từ chương trình chọn giống Việt Nam. Mashuri có nguồn gốc Malaysia, thích ứng tốt ĐBSCL. IR 42 của IRRI chịu mặn mức trung bình. Tép Hanh DB là giống địa phương cải tiến. Các giống này đa dạng nguồn gen chịu mặn. Góp phần phát triển giống lúa thích ứng phèn mặn mới.

Bảy địa điểm thí nghiệm đại diện cho vùng nhiễm mặn ĐBSCL. Độ pH đất dao động từ 4,76 - môi trường chua nhẹ. Độ dẫn điện EC khoảng 4,23 dS/m - mức mặn trung bình. Thí nghiệm tiến hành cả vụ mưa và vụ khô. Đánh giá khả năng thích ứng với biến động thời tiết. Điều kiện phản ánh thực tế sản xuất nông dân.

OM 1490 và IR 56381 phát triển tốt tất cả 7 địa điểm. OM 2517, TXDB-93, OM 2395-165 ổn định cả hai vụ. Nhóm A2 với OM 576, ML 48, OM 3242-49 thích ứng rộng. TXDB-83 và IR 64 chịu được biến động độ mặn lớn. Các giống này đáp ứng sản xuất đại trà vùng nhiễm mặn.

VD20, ST3, OM 3536 kết hợp chất lượng và chịu mặn. Kloong Luang cho gạo thơm đặc trưng trong điều kiện mặn. ST2 thích ứng tốt với biến đổi khí hậu ĐBSCL. OM 1348-9, OM 1325-5 ổn định nhiều vùng. Tép Hanh DB, OM 1346, IR 42 phát triển tốt vùng ven biển. Một Bụi Đỏ chịu mặn cao nhất nhóm muộn ngày.