Luận văn ThS: Việt Nam ứng phó Trung Quốc trỗi dậy tại ĐNÁ (Phuc Thi Tran)

Trong hai thập kỷ qua, Đông Nam Á đối mặt với nhiều mối đe dọa an ninh. Các đối đầu vũ trang nội bộ và liên quốc gia đã xảy ra. Các mối đe dọa phi truyền thống như khủng bố cũng tồn tại. Dù chưa gây ra sự bất ổn quy mô lớn, khu vực này vẫn phải đối mặt với nguy cơ xung đột quân sự thường trực. Các cuộc tranh chấp tại Biển Đông là một ví dụ điển hình cho tiềm năng xung đột.

Trung Quốc là một cường quốc đang lên tại châu Á. Nước này được coi là quyền lực lành tính, song cũng là mối đe dọa an ninh tiềm tàng cho hòa bình, ổn định khu vực. Sức mạnh mềm của Trung Quốc đóng vai trò ngày càng quan trọng. Nó gắn liền với khát vọng quảng bá hình ảnh thân thiện. Tuy nhiên, chiến lược tổng thể của Trung Quốc đối với ĐNÁ là sự pha trộn cẩn trọng giữa các lập trường mềm dẻo và cứng rắn.

Các tranh chấp lãnh thổ tại Biển Đông là nguyên nhân tiềm tàng xung đột quân sự. Các đảo Hoàng Sa và Trường Sa, cùng các vùng biển rộng lớn xung quanh, bị tranh chấp. Trung Quốc và các quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là các bên chính trong các tranh chấp này. Đây là các đối tác có khả năng gây ra xung đột quân sự.

Biển Đông không chỉ là đối tượng tranh chấp lãnh thổ đơn thuần. Nơi đây còn là tâm điểm của cạnh tranh kinh tế và chiến lược. Các tuyến đường biển quan trọng (SLOCs) đi qua vùng biển này. Điều này làm tăng giá trị chiến lược của Biển Đông. Các tranh chấp có thể làm đảo lộn hiện trạng khu vực, vốn hình thành sau Chiến tranh Lạnh, gây ra sự bất ổn.

Các quốc gia Đông Nam Á (ĐNÁ) không đối phó với Trung Quốc bằng các chiến lược cân bằng quyền lực. Họ không liên minh với Hoa Kỳ hay chỉ tăng cường ASEAN một cách độc quyền. Thay vào đó, chiến lược phòng ngừa được áp dụng. Các quốc gia ĐNÁ không muốn phải lựa chọn giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Cách tiếp cận này thể hiện sự linh hoạt trong chính sách đối ngoại.

Sự gia tăng bất đối xứng sức mạnh hải quân có lợi cho Trung Quốc đang gây quan ngại. Điều này không chỉ gây lo lắng cho các quốc gia ĐNÁ. Các cường quốc bên ngoài có lợi ích trong khu vực cũng bày tỏ sự lo ngại. Chiến lược phòng ngừa giúp các quốc gia ĐNÁ giảm thiểu sự phân bổ quyền lực ngày càng không cân bằng tại Biển Đông, duy trì thế chủ động.

Chiến lược phòng ngừa của các quốc gia Đông Nam Á bao gồm việc tìm kiếm sự tham gia của các cường quốc bên ngoài. Hoa Kỳ, Ấn Độ, Nhật Bản, Nga và Liên minh Châu Âu là những đối tác được kêu gọi. Sự hiện diện của các cường quốc này tạo ra một đối trọng chiến lược. Điều này giúp cân bằng cán cân quyền lực trong khu vực và giảm thiểu sự phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất.

Các cường quốc bên ngoài được khuyến khích tham gia vào các diễn đàn khu vực hiện có. Các diễn đàn này bao gồm Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS). Việc này giúp củng cố vai trò trung tâm của ASEAN. Đồng thời, nó tạo ra một cơ chế an ninh đa phương hiệu quả, tăng cường đối thoại và hợp tác.

Nghiên cứu này sử dụng cách tiếp cận phân tích chuyên sâu. Phương pháp này dựa trên đối thoại với các tài liệu học thuật hiện có. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm. Bằng chứng này xác nhận các động lực phòng ngừa được áp dụng trong khu vực. Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn mang lại cái nhìn toàn diện về các chiến lược của ĐNÁ.

Các quốc gia Đông Nam Á đã áp dụng một kiểu phòng ngừa đặc biệt. Chiến lược này bao gồm việc tích cực tìm kiếm sự tham gia của các cường quốc bên ngoài. Mục tiêu là duy trì ổn định khu vực và giảm thiểu sự thống trị của bất kỳ cường quốc nào. Cách tiếp cận này giúp các nước nhỏ bảo vệ lợi ích quốc gia một cách hiệu quả trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.